Orta İran / Komican (Komuzan) Ağzı: Halk Bilimi Örnekleri ve Dil Özellikleri

İran’ın hemen her bölgesinde Türk toplulukları bulunmaktadır. Türk topluluklarının bölgelerinden biri de Hemedan, Merkezi, Kum ve Kazvin gibi eyaletleri içine alan Orta İran’dır. Türkler, Orta İran bölgesinde Selçukluların buradaki varlığından (11. yüzyılın ilk yarısından) beri kesintisiz olarak yaşamaktadır. Orta İran bölgesinde Şahseven, Avşar, Bayat gibi çeşitli Oğuz unsurları ile Halaçlar bulunmaktadır.
Komican (Komuzan), Merkezi Eyaleti’nin batısında bulunan bir şehirdir. Komican’ın batısında Hemedan ve Famenin, kuzeyinde Save, güneyinde Hondab, doğusunda Ferahan şehirleri vardır. Komican’da bir Oğuz boyu olan Bayatlar yerleşiktir. Bu çalışma, Muhammed Komicanî tarafından 2017 yılında İran’da yayımlanmış olan Ferheng-i ʿĀmme-yi Komīcān “Komican Halk Bilimi Ürünleri” adlı eserden hareketle ortaya konulmuştur. Eser, özellikle Orta İran Türk halk bilimine dair bilgileri içermesi bakımından değerlidir. Nitekim eserde Komican Türklerinin nüfusu, demografik yapısı; geçiş törenleri (sünnet, düğün vd.), çocuk oyunları (ceviz oyunu, aşık oyunu vb.), geleneksel merasimleri (Nevruz, Muharrem vd.), halk inançları; bayatıları, atasözleri, dua ve bedduaları gibi bilgileri kayıt altına alınmıştır. Eserde söz konusu bilgi ve veriler, çoğunlukla Farsça yazılmıştır. Bununla beraber yazar, bayatılar, çocuk şiirleri, atasözleri, dua ve beddualar ile masalların bir bölümünü Komican Türklerinin ağzıyla kaydetmiştir. Komican ağzının özellikleriyle sunulan bu ürünler hem halk bilimi hem de dil çalışmaları için ayrıca önemlidir. Komican ağzıyla kaydedilmiş olan bu dil ve kültür verileri, çalışmada çeviri yazı alfabesiyle yazılmış ve Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Metinler temelinde ortaya çıkan dil özellikleri ortaya konulmuştur.