Kırgız Türkçesi Ölçünlü Dili ve Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki Ortak Kelimelerindeki Ses Olaylarının Tespiti

Özet

Bu çalışmanın amacı Türk lehçelerinin en eski ve köklü lehçelerinden olan Kırgız Türkçesi ölçünlü dili ile yine en eski ve köklü lehçelerinden olan Oğuz Türkçesinin temelini oluşturduğu Türkiye Türkçesi ağızlarının ortak kelimelerini ortaya çıkarmak ve tespit edilen kelimelerin ses ve anlamyönlerinden değerlendirmesini yapmaktır. Günümüzde Kırgızistan Cumhuriyeti’nin devlet dili olan Kırgız Türkçesi kuzey-doğu Türkçesi kolunun Kıpçak (kuzey) Türkçesi grubunda bulunur. Batı Türkçesinin bir kolu olan Türkiye Türkçesi, Kırgız Türkçesi ile gerek Eski Türkçe döneminden gelen ortak kelimeler gerekse tarihi seyir içerisinde Oğuz boyları ile Kırgızların münasebetleri sırasında birçok kelime ve söyleyiş ortaklığını birer zenginlik olarak bünyelerinde barındırırlar. Bu zenginliğe dair farkındalığı güçlendirmek sahip olduğumuz ortaklıklara farklı bir bakış açısı geliştirmek dil ve kültür birliğimize katkı sağlayacaktır. Eldeki çalışma Kırgız Türkçesi ve Türkiye Türkçesi ağızlarındaki ortak kelimelere farklı bir bakış açısı oluşturmaya yöneliktir. Kırgız Türkçesi sözlükleri ve Türkiye Türkçesi ağızları üzerine yapılmış bir çalışma olan “Derleme Sözlüğü” üzerinden tarama yöntemi ile ortak kelimeleri tespit ettik. Mevcut kelimeleri tasnifin peşinden benzer ve farklı ses ve anlam hususlarını değerlendirdik. Amacımız bir sözlükten ibaret çalışma olmayıp ortak ve farklı ses olaylarını tespit etmek, ortak olan Türkçe kelimelerin eski Türkçeye dayandığına işaret etmektir. Konu üzerine farklı çalışmalar da yapılmıştır. Bu çalışmadadaha detaylı bir tarama ile kelime sayısı çoğaltılmıştır. Ağızlardaki birden farklı anlamlara yer verilmiş ayrıca kelimelerin kökenleri de değerlendirilmiştir. Bu çalışmayla tespit edilen 840 adet ortak kelimenin değerlendirmeleri yapılmıştır.Uzun ünlülerin, benzer ve farklı ses olaylarının, Türkçe ve farklı dillerden alınmış kelimelerdeki anlam farklılaşmalarına değinilen makalede söz konusu değerlendirmeler karşılaştırmalı olarak verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Referanslar

1. Arıkoğlu, E. vd. (2018). Kırgızca-Türkçe Sözlük. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi.
2. Çelik, F. (2020). Kırgızca ve Güney Sibirya Türk lehçelerinde ses uyumunun tipolojisi. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, (6), 470-490.
3. Ezgi, A. (2022). Türkiye Türkçesi ağızlarında birincil uzun ünlü bulunan kelimelerdeki ikincil uzun ünlüler. Uluslar Arası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi, (6), 217-238.
4. Karatayev, O. K. (2003). Kırgızların-Oğuzların (Türkmenlerin) tarih ve etnik bağları. Manas Sosyal Bilimler Dergisi, (3), 199-207.
5. Kasapoğlu Çengel, (2020). Kırgız Türkçesi Grameri (Ses ve Şekil Bilgisi). TDK.
6. Kaya, M. (2023). Türkçenin konuşur sayısı ve dünya dilleri arasındaki sıralamasının analizi. Aydın Tömer, (8), 295-330.
7. Korkmaz, Z. (2024). Eski Anadolu Türkçesinin Türk dili tarihindeki yeri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, (52), 99-105.
8. Özeren, M. (2015). Kırgız Türkçesiyle Türkiye Türkçesi ağızları arasındaki söz varlığı benzerliği üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, (4), 138-168.
9. Sertan, A. (2013). Türkçede ön seste y. Turkish Studies, (8), 686-710.
10. Tavkul, D. D. (2003). Türk lehçelerinin sınıflandırılmasında bazı kriterler. Kırım Dergisi, (12), 23-32.
11. Türk Dil Kurumu. (2026). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. 2025-2026 tarihinde https://sozluk.gov.tr/: https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı.
12. Ümit, H. (2018). Türkçede k- > g- ve t- > d- tonlulaşması üzürine düşünceler. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. (63), 161-186.
13. Çankaya, S. (2014). Kırgız sözlüğü Kırgızca-Türkçe. Bilge Kültür Sanat.
14. Yürümez, R. ve Yürümez, A. (2023). Kırgız Türkçesiyle bir mevlit (ses bilgisi, şekil bilgisi, çeviri yazı, sözlük, dizin, tıpkıbasım). Bengü.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2026 BURANA - Türkoloji Araştırmaları Dergisi