Realist İstanbul Hikâyelerinde Geçen Mekânlar Üzerine İnceleme

Özet

Sözlü kültür geleneğinin icrasını sürdürdüğü dönemlerde anlatıcı rolünde yetişen kişiler, hitap ettikleri kitlelere uygun olarak anonim halk edebiyatının nesir türlerinden biri olan Türk halk hikâyelerini icra etmiş ve aktarmışlardır. Türk halk hikâyelerinin bünyesinde gelişim gösteren realist İstanbul hikâyeleri şekil ve yapı itibarıyla aynı özelliklere sahiptir. Realist İstanbul hikâyelerinin son dönem Osmanlı’sında anlatıldığı ve yazıldığı düşünülmektedir. Ele alınan hikâyeler ilgili dönemde yaşamış olan toplumun panoramasını yansıtmaktadır. Realist İstanbul hikâyeleri; IV. Murat dönemindeki İstanbul’un panoramasını sunan ana ve özgün hikâyelerdir. Realist İstanbul hikâyelerinin ana mekânı olan İstanbul; cinsiyet, ırk, dil, din, karakter gibi olguların çeşitliliği açısından her türden insana ev sahipliği yapmış bir şehirdir. Bu bağlamda realist İstanbul hikâyeleri, IV. Murat döneminin İstanbul panoramasına dair bilgi sahibi olabilmek adına büyük önem arz etmektedir. Hikâyelerin adını oluşturan İstanbul’un hikâyelere olan katkısı ve mekân bağlamında İstanbul’un nasıl değerlendirildiği hakkında yapılmış olan bir makale çalışması bulunmamaktadır. Çalışmanın amacı Tıflî hikâyeleri olarak da bilinen realist İstanbul hikâyelerinin ele alındığı mekânı, mekân kavramından hareketle halk hikâyelerinin türevleri ile ortaya koymak; elde edilen bulgular neticesinde İstanbul’un diğer nazım ve nesir türlerinden ziyade realist İstanbul hikâyeleri çerçevesinde nasıl bir öneme ve işleve sahip olduğunu aktarmaktır. Yapılan bu çalışmada genel bir çerçeve içerisinde realist İstanbul hikâyelerinin konu edinildiği mekânlar hakkında ulaşılan bilgilere, çalışmanın yöntemi olarak belirlenen başlıca literatür taraması tekniği ve tümdengelim tutumu ile yer verilmeye çalışılacaktır. İlgili çalışmadan elde edilen sonuçlar, Türk halkbilimi alanında kendine bir yer edinmeyi başarmış olan realist İstanbul hikâyelerinin ana mekânı olan İstanbul’un işlevsel açıdan nasıl değerlendirildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Referanslar

1. Akçadağ, V. (2008). Realist İstanbul hikâyeleri [Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
2. Arıoğlu, İ. E. (2011). Günümüzde meddahlık [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
3. Aytaç, P. (2011). Realist halk hikâyelerinden Tayyarzâde hikâyesi ile Hançerli hanım hikâyesi üzerine bir tahlil denemesi. Berikan.
4. Boratav, P. N. (1969). 100 Soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek.
5. Boratav, P. N. (2002). Halk hikâyeleri ve halk hikâyeciliği. Tarih Vakfı.
6. Çobanoğlu, Ö. (1996). Âşık tarzı şiir geleneği içinde destan türü monografisi [Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
7. Duymaz, A. (2014). 120. yılında halk hikâyesi araştırmaları tarihine bir bakış, Akademik Kaynak, 2(3), 1-23.
8. Elçin, Ş. (1997). Halk edebiyatı araştırmaları. Akçağ.
9. Gerçek, S. N. (1930). Türk temaşası. Matbaai Ebüzziya.
10. Gün, F. (2022). İran Türk halk hikâyelerinde kadın tipleri. Turkish Studies - Language, 17(3), 889-902. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.61808
11. Gün, F. (2023). Hemedanlı (İran) Âşık Heyder’in halk hikâyelerinde sosyal çevrenin etkisi. Hikmet Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], Âşık Veysel Hatırasına Gelenek ve Edebiyat Özel Sayısı, 361-375.
12. Gün, F. (2024). Gelenekten ideolojiye: İran Azerbaycan Türklerinde mersiye ve meddahlık geleneği. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 411-434. https://dx.doi.org/10.26468/trakyasobed.1540089
13. Günay, U. (2006). Türk halk hikâyelerindeki örnek insan tiplerinden, meddah hikâyelerindeki kusurlu insan tiplerine geçiş: mitten meddaha Türk anlatıları [Sözlü Sunum]. Gazi Üniversitesi Uluslararası Sempozyum Bildirileri, Ankara, Türkiye.
14. Güngör, Ş. (1999). İstanbul halk hikâyelerinde çevre, kültür unsurları ve toplum hayatı. Osmanlı, (9), 143-150.
15. Güngör, Ş. (2006). Türk halk edebiyatına dair. Çantay.
16. Kaya, D. (2021). Meddah ve gerçekçi halk hikâyeleri. Doğu.
17. Koçu, R. E. (2002). Aşk yolunda İstanbul’da neler olmuş. Doğan.
18. Köprülü, F. (1989). Edebiyat araştırmaları I-II. Ötüken.
19. Köprülü, O. F. (1974). Türk klasikleri. Dösar.
20. Nutku, Ö. (1983). Geleneksel öykücüler ve öyküler. Çağdaş Eleştiri Dergisi, (2), 36-44.
21. Nutku, Ö. (1997). Meddahlık ve meddah hikâyeleri. AKM.
22. Özön, M. N. (2009). Türkçede roman. İletişim.
23. Sakaoğlu, S. (1994). Halk hikâyeleri. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, (5), 519-521.
24. Sayers, D. S. (2005). Tıflî hikâyelerinin türsel gelişimi [Yüksek Lisans Tezi, Bilkent Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
25. Sayers, D. S. (2006). Leta’ifnâme ve çokseslilik: mitten meddaha Türk halk anlatıları [Sözlü Sunum]. Gazi Üniversitesi Uluslararası Sempozyum Bildirileri, Ankara, Türkiye.
26. Sayers, D. S. (2013). Tıflî hikâyeleri. Bilgi Üniversitesi.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2026 BURANA - Türkoloji Araştırmaları Dergisi