Kıpçak Grubu Türk Lehçelerindeki Hâl Eklerinin Zarf İşlevinde Kullanılması

Özet

Ekler, cümle içinde kelimeler arasında geçici anlam ilişkileri kuran, yeni bir kelime türetmek üzere kök ve gövdelerin sonuna gelen ses veya seslerden oluşan ögedir. Ekler görevleri bakımından çekim ekleri ve yapım ekleri olmak üzere ikiye ayrılır. Çekim ekleri, isim ve fiillerin üzerine gelerek bağlı oldukları kelime gruplarına göre, kelimeler arasında hâl, iyelik, çokluk, kip, zaman, şahıs, sayı vb. ilişkiler kuran eklerdir. Çekim eklerinden olan hâl ekleri de kullanılan en işlek eklerdendir. Dilde hemen hemen her kelime grubunda veya cümlede yer alarak kelime grubunda kendisinden başka bir kelimeyi; cümlede ise yüklemi çeşitli yönlerden tamamlayan hâl ekleri geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bunlardan biri de hâl eklerinin Türkçenin eski ve yeni bütün lehçelerinde hem kalıplaşarak hem de kalıplaşmadan zarfların bünyesinde bulunmalarıdır. Zarflar; fiillerin, sıfatların, sıfat fiillerin ve görev bakımından zarf niteliğindeki kelimelerin anlamlarını zaman, miktar, niteleme, yer ve yön gibi çeşitli bakımlardan etkileyerek daha belirgin duruma getiren veya sınırlayan kelime grubudur. Zarflar, aslında çekimsiz unsurlardır, fakat bünyelerinde kalıplaşmış olarak hâl eklerini bulundurabilirler. Bu nedenle çalışmada tarama modeli kullanılarak ve örneklem olarak da çağdaş Türk yazı dillerinden Kuzeybatı / Kıpçak grubu Türk lehçeleri seçilerek zarflar ile kalıplaşmış şekilde kullanılan hâl ekleri tespit edilmiştir. Yapılan tespitler zarfların türleri ve hâl eklerinin türleri bakımından tablolaştırılarak eğilim ve sık kullanım açısından değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Referanslar

1. Argunşah, M. (2011). Türkçede zarf-fiil eklerinin durum ekleriyle kalıplaşması. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 6(1), 55-68.
2. Buran, A. (1999). İsim çekim ekleri. Türk Gramerinin Sorunları. TDK.
3. Buran, A. ve Alkaya, E. (2014). Çağdaş Türk yazı dilleri 3. Akçağ. (ÇTYD-3)
4. Çakmak, C. (2013). Birleşik zarf-fiil kavramı ve çağdaş Türk lehçelerindeki görünümleri. Dede Korkut Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 3(6), 13-30.
5. Eraslan, K. (1999). Çıkma hali (ablatif) ekinin oluşumu. 3. Uluslararası Türk Dil Kurultayı-1996, Ankara, Türkiye.
6. Gülensoy, T. (2000). Türkçe el kitabı. Akçağ.
7. Hatipoğlu, V. (1974). Türkçede eklerin kökeni. Türk Dili, XXXIX, 278-331.
8. Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. TDK.
9. Rezaei, M. (2018). ḳa zamiri ve onun türevleri hakkında bazı tespitler. Söylem Filoloji Dergisi, 3(2), 272-283.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2024 BURANA - Türkoloji Araştırmaları Dergisi