Şerhin Metninden Metnin Şerhine: Türkçe Şerhlerden Hareketle Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyasına Katkılar V


Özet Görüntüleme: 113 / PDF İndirme: 127

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.8102496

Anahtar Kelimeler:

Metin, Şerh, Anlam, Klasik Türk Şiiri, Divan

Özet

Türkçe şerh metinleri, Arapça ve Farsça klasik metinlerin Türk diliyle okunup anlaşılmasını sağlamak için hazırlanmış metinlerdir. Bu şerhlerin içinde dilbilgisi, sözlükbilim, tarih, coğrafya ve belagat (retorik) gibi alanlara dair bilgiler vardır. Türkçe şerhler, yazılış amaçları doğrudan bu olmasa bile Klasik Türk şiiri metinlerini anlamak için büyük önem taşır. Klasik Türk şiirinin anlam dünyasını daha iyi tanımak hususunda, aynı dönemde yazılmış edebî şerhleri dikkate alıp incelemek son derece faydalıdır. Çünkü şairlerin çeşitli hüner gösterilerinde bulunduğu beyitler, günümüzde eski anlamını yitirmiş bazı kelimeler içerebilir. Şerh metinlerindeki edebî ve kültürel malzeme, bu tür anlamların ortaya çıkmasına katkı sağlar. Nitekim bir şerh metninin satırları arasında herhangi bir kelimenin eski bir anlamına rastlamak kuvvetle muhtemeldir.

Bu makalede, Bosnalı Sûdî’nin şerh metinlerinden seçtiğimiz 10 (on) yeni kelime ve terkibin anlamlarına değinilecek, bu anlamlar divan şiirinden seçilmiş örnek beyitlerden hareketle işlenecektir. Böylece bir metin başka bir metin yardımıyla açıklanacak, Türkçe şerhlerin Klasik Türk şiirini anlamadaki önemi bir kez daha gözler önüne serilecektir. 

Makalede Bosnalı Sudi’nin üç büyük şerhinden (Gülistan Şerhi, Bostan Şerhi, Hafız Divanı Şerhi) seçilen âfiyet, bed-zehre, bîgâne, dest, efsûs, gerdenfirâz/gerden-efrâz, gülbe/külbe, halel, semen, ser-endâz kelime ve terkiplerinin sözlüklerde olmayan, pek bilinmeyen yahut gözden kaçmış anlamları ele alınmıştır. Bu anlamlar, divan şairlerinden seçilen uygun örneklerle desteklenmiş, örneklerin diliçi çevirisi yapılmış, anlam dünyası hakkında bilgi verilmiştir.

Referanslar

Açar, B. G. (2018). 16. Yüzyıl Şârihlerinden Sûdî-i Bosnevî ve Şerh-i Bostân’ı (İnceleme-Tenkitli Metin) [Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/.

Akdoğan, Y. ve Kutsal, N. (2019). Ahmedî İskendernâme. Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.

Akdoğan, Y. (yty). Ahmedî Divanı. Kültür Bakanlığı e-kitap projesi, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78357/ahmedi-divani.html, [erişim tarihi: 10.04.2023].

Akkuş, M. (2018). Nef’î Dîvânı. Kültür Bakanlığı e-kitap projesi, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-206118/nefi-divani.html, [erişim tarihi: 10.04.2023].

Akyüz, K. vd. (1958). Fuzûlî Türkçe Dîvân. Türkiye İş Bankası Yayınları.

Arı, A. (2018). Sâkıb Dede Dîvânı. Kültür Bakanlığı e-kitap projesi, erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-215340/sakib-dede-divani.html, [erişim tarihi: 10.04.2023].

Harmancı, E. (2017), Süheylî Dîvânı. Kültür Bakanlığı e-kitap projesi, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194364/suheyli-divani.html, [erişim tarihi: 10.04.2023].

İpekten, H. (2019). Nâ’ilî-i Kadîm Dîvân. Kültür Bakanlığı e-kitap projesi, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-247199/naili-i-kadim-divani.html, [erişim tarihi: 10.04.2023].

Kaya, B. A. (2017). Azmizâde Hâletî Dîvânı. Kültür Bakanlığı e-kitap projesi, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-196456/azmizade-haleti-divani.html, [erişim tarihi: 10.04.2023].

Kaya, İ. (2020). Sûdî Şerh-i Dîvân-ı Hâfız. 3 cilt. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.

Küçük, S. (yty). Bâkî Dîvânı. Kültür Bakanlığı e-kitap projesi, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78361/baki-divani.html, [erişim tarihi: 10.04.2023].

Tarlan, A. N. (1966). Ahmed Paşa Divanı. MEB Yayınları.

Tarlan, A. N. (1945). Hayâlî Bey Dîvânı. İÜEFY.

Tulum, M. ve Tanyeri, M. A. (1977). Nev’î Dîvân. İÜEFY.

Yılmaz, O. (2023). Şerhin Metninden Metnin Şerhine: Türkçe Şerhlerden Hareketle Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyasına Katkılar IV. S. Yazar ve M. Kaçar (Ed.), Yekta Saraç Kitabı içinde (yayımlanma aşamasında).

Yılmaz, O. (2021). Şerhin Metninden Metnin Şerhine: Türkçe Şerhlerden Hareketle Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyasına Katkılar III. N. Uçan Eke (Ed.), Prof. Dr. Pervin Çapan Armağanı (s. 542-549) içinde. Sıtkı Koçman Üniversitesi Yayınları.

Yılmaz, O. (2020). Şerhin Metninden Metnin Şerhine: Türkçe Şerhlerden Hareketle Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyasına Katkılar II. İ. Genç ve M. Akkuş (Ed.), Prof. Dr. Haluk İpekten Anısına Klasik Türk Edebiyatında Anlam Sempozyumu Bildiri Kitabı (s. 90-105) içinde. Düzce Üniversitesi Yayınları.

Yılmaz, O. (2018). “Şerhin Metninden Metnin Şerhine: Türkçe Şerhlerden Hareketle Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyasına Katkılar I”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi Prof. Dr. Ali Nihad Tarlan Özel Sayısı, 264-273.

Yılmaz, O. (2012). Gülistân Şerhi. Çamlıca Yayınları.

Yılmaz, O. (2015). Necati Bey Divanı. AKMB Yayınları.

İndir

Yayınlanmış

2023-06-30

Nasıl Atıf Yapılır

Yılmaz, O. (2023). Şerhin Metninden Metnin Şerhine: Türkçe Şerhlerden Hareketle Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyasına Katkılar V. BURANA - Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 1(1), 23–31. https://doi.org/10.5281/zenodo.8102496

Sayı

Bölüm

Makaleler